Azerbejdžan i Jermenija u fokusu svjetske politike

0

Piše: Božidar Proročić književnik i publicista

U sukobima koji traju u hrabroj borbi Azerbejdžana za svoj vjekovni prostor Nagorno-Karabah, protiv stalnih težnji okupatora Jermenije ima u sebi duboke višedecinjske korjene. Međunarodna zajednica koja poziva obje strane na prekid vatre, daje samo vjetar u leđa Jermeniji da nastave sa okupacijom i da prodru dublje u teritoriju Azerbejdžana. Jermeni tzreba da obustave neprijateljstva,  napušte okupirane teritorije i da sjednu za pregovarački sto, ovako na obje strane ginu borci i stradaju civili.

ISTORIJSKI PREGLED SUKOBA I GEOSTRATEŠKI ZNAČAJ

Teritorija Nagorno-Karabaha je danas još uvek u velikoj mjeri predmet spora između Jermena i Azerbejdžana . Trenutni sukob i rat koji bijesni ima svoje korjene u događajima posle Prvog svjetskog rata. Neposredno prije kapitulacije Otomanskog carstva, Ruska Imperija je propala u novembru 1917. godine i Rusija je tada pala pod kontrolu boljševika. Tri nacije na Kavkazu, Jermeni, Azerbejdžanci i Gruzijci, ranije pod vladavinom Rusa, proglasili su svoju nezavisnost i formirali Zakavkavsku federaciju koja je nestala posle samo tri mjeseca postojanja. Ubrzo je izbila borba između Demokratske Republike Jermenije i Demokratske Republike Azerbejdžan u tri specifične regije: Nahčivana, Zangezura (danas jermenska pokrajina Sjunik) i Nagorno-Karabaha. Jermenija i Azerbejdžan sporili su se đe će biti granice ove tri provincije. Karabaški Jermeni su pokušali da nasilno proglase nezavisnost, ali nisu uspjeli da stupe u kontakt sa Republikom Jermenijom. Posle poraza Osmanskog carstva u Prvom svjetskom ratu, britanske trupe su 1919. godine okupirale južni Kavkaz. Britanska komanda privremeno je postavila azerbejdžanskog državnika Hosrov-bek Pašu Sultanova za guvernera Nagorno-Karabaha i Zangezura, do donošenja konačne odluke na Pariskoj mirovnoj konferenciji. Rat za Nagorno-Karabah je trajao od februara 1988. do maja 1994. između Republike Azerbejdžan i  Jermena iz Nagorno-Karabaha uz podršku Republike Jermenije.

Vojska Azerbejdžana

Na referendumu koji je održan u Nagorno-Karabahu većina glasača je glasala za pripajanje Jermeniji, dok su referendum bojkotovali Azerbejdžanci Nagorno-Karabaha. Kako se raspad Sovjetskog Saveza približavao, počeli su sve nasilniji sukobi između Jermena i Azerbejdžanaca, što je dovelo do etničkog čišćenja progone Azerbejdžanaca masovna ubistva i pokolje.  Proglašenje nezavisnosti Azerbejdžana od Sovjetskog Saveza uvelo je ovaj region u još veći konflikt. Kao što je Azerbejdžan proglasio nezavisnost od Sovjetskog Saveza, Jermeni u Nagorno-Karabahu glasalli su za otcjepljenje od Azerbejdžana i proglasila nepriznatu Republiku Nagorno-Karabah. Kao rezultat sukoba, raseljeno je  230.000 Jermena iz Azerbejdžana i čak 800.000 Azerbejdžanaca iz Jermenije i Karabaha. Ruskim posredovanjem potpisano je primirje u maju 1994. godine. Usprkos potpisivanju sporazuma iz Biškeka 1994.godine, kojim je okončan rat, posredovanjem Minske grupe, koju su predvodile Francuska, Sjedinjene Američke Države i Rusija, borbe nisu prestajale, dok Jermenija još uvijek nije sprovela tri rezolucije UN-a u vezi sa povlačenjem iz područja koja je OKUPIRALA u Azerbajdžanu.

TURSKA VJEČITI PRIJATELJ I SAVEZNIK

Turska je kroz svoju bogatu i dugu istoriju uvjek bila saveznik, zaštitnik i ekonomski partner Azerbejdžana. Veze Turske i Azerbejdžana su uvjek bile jake kroz dugu istoriju borbe Azerbejdžana za svoju nezavisnost i očuvanje svog kulturnog i istorijskog identiteta. Turska je uvjek nesebično davala punu podršku Azerbejdžanu u mnogim teškim trenucima istorije ovog slavnog naroda. I u trenutnoj poziciji Turska je stala uz svog prijatelja Azerbejdžan, a turski presjednik Redžep Tajip Erdogan  je dao punu podršku Azerbejdžanu da istraje u svojoj borbi i da če Turska u ovom sukobu biti na njenoj strani. Azerbejdžanski narod  pripada turkijskoj grupi naroda islamske religije uprkos razlici u doktrini Mezhebu (vjersko pravnoj školi), Turska ima sunitsku, a Azerbajdžan šitsku  većinu. No Azerbejdžan je prva islamska država u svijetuu koja je religiju razdvojila od države 1918 godine i išla uvjek putem napretka.

POLITIČKE IGRE IRANA I RUSIJE

U aktuelnom i teškom ratnom stanju Iran i Rusija stoje uz Jermeniju. Iako ovaj rat nije religijski već nosi u sebi jake nacionalne i etničke različitosti. Iran je podržao Jermeniju. Iako Iran vjerske, kulturne i etničke veze sa Azerbejdžanom. Više od jedne trećine Irana su izvorni Azerbejdžanci. No važno je napomenuti i ne smijemo zaboraviti da je Iran proganjao, asimilovao, spaljivao knjige na azerbejdžanskom jeziku zabranjivao pismo i proganjao sve etničke Azerbejdžance u Iranu. Zvanični Teheran želi oslabiti etničke Azerbejdžance kao manjisnki narod, kako bi imali što manja prava. Druga stvar Azerbejdžan i Iran dijele granicu 760 kilometara dugu koja je bogata naftom, i zemnim plinom. Iz geo-političko-strateškog ugla Rusija je jedini pravoslavni ,,prijatelj” Jermenije (no Rusija je uvjek tu đe su njeni intresi) Rusija želi da pojača svoje i civilno i vojno prisustvo na Kavkazu. U Jermeniji se nalazi i ruska vojna baza u Gjumri grad koji je po veličini drugi u Jermeniji. Ova baza je jedna od najznačajnih za ruske vojne i bezbjednonosne snage. Rusija i Jermenija imaju brojne sklopljene (vojne) sporazume. No Jermenija treba da se oslobodi ruskog ,,uticaja” i da kao svojevremeno Ukrajina i Gruzija skine rusku (šapu) uticaja.

EVROPA I SAD

Evropa i SAD treba u ovom teškom trenutku velikih ratnih sukoba i stradanja obuzdaju Jermeniju tražeći od nje hitno povlačenje sa okupiranih teritorija Azerbejdžana. Tempirana bomba Nagorno-Karabaha može da naruši mir na Evro-Azijskim prostorima i dovede do nesagledivih posljedica i sukoba velikih sila. Stvaranje ,,Velike Jermenije” da bi se prišlo bliže ekonomskim i prirodnim resursima Azerbejdžana je primjer bez presadana. Oni koji nedovoljno ili slabo poznaju istoriju Azerbejdžana treba da znaju da Azerbejdžan nikada kroz svoju bogatu i slavnu istoriju nije okupirao tuđe teritorije, vodio ratove, proganjao manjisnke narode. Nažalost to su mnogi drugi sprovodili nad Azerbejdžanom i Azerbejdžancima želeći da unište njihov vječni plamen slobode. Jer Azerbejdžan jeste zemlja vatre i slobode. Neprocjenjivo kulturno nasleđe Azerbejdžana čuva se u 150 muzeja i galerija u republici. Među njima su Muzej istorije Azerbejdžana, Državni muzej, Palata Širvanšah, Muzej umetnosti, Muzej tepiha i dekorativne primenjene umetnosti, Muzej azerbejdžanske književnosti. Postoji 4.650 javnih biblioteka, nekoliko stotina domova kulture, 25 državnih pozorišta, filharmonija, Muzička akademija, Akademija umetnosti i u mnoge druge obrazovne ustanove i ustanove kulture. Neki od najslavnih svjetskih naučnika, filozofa i pjesnika su rođeni Azerbejdžanci koji su slavu svoje domovine pronijeli širom svijeta.

PRAVO NA SLOBODU I TERITORIJANI INTEGRITET

U ovom trenutku, kompromisa ne može i neće biti oko teritorije Nagorno-Karabaha koji je u granicama Azerbejdžana. Svaki ustupak značio bi pristanak na poraz i na rušenje teritorijalne, etničke, kulturne, identitetske cjelovitosti Azerbejdžana. Velike sile treba da realno sagledaju stanje u Azerbejdžanu i da svim silama primoraju Jermeniju da svoje snage sigurnosti povuče sa okupiranih prostora. I uovom času dok mnogi borci ginu zvanična Crna Gora treba da svim srcem podrži svog iskrenog prijatelja sa kojim je izgradila izuzetne bilateralne i kulturne odnose.

OSTAVI KOMENTAR

Please enter your comment!
Please enter your name here

PRAVILA KOMENTARISANJA

Komentari se objavljuju na portalu Skala radija. Odgovorni za sadržaj su isključivo autori napisanih komentara.

U komentarima je zabranjeno koristiti uvredljive riječi, psovke i klevete. Neće se objavit komentar koji sadrži ove elemente kao ni tekst komentara koji sadrži govor mržnje. Ukoliko se dogodi propust pa tekst bude objavljen, moderator je dužan da ga odmah ukloni čim ga primijeti ili mu neko skrene pažnju na sadržaj. Neprimjeren sadržaj će biti uklonjen a autor može biti prijavljen nadležnim organima.

Za eventualne primjedbe i sugestije mejl je [email protected]